Screenende coloscopie
Inleiding
Dikke darmkanker komt vaak voor in Nederland. Elk jaar krijgen ongeveer 12.000 mensen deze ziekte. De ziekte komt vooral voor bij oudere mensen: 7 van de 10 patiënten is 65 jaar of ouder als de ziekte wordt ontdekt.
Darmkanker begint meestal als een goedaardig bultje (poliep, extra stukje weefsel) in de dikke darm. Zo’n bultje geeft vaak geen klachten. Als dit op tijd wordt gevonden en verwijderd, kan darmkanker vaak worden voorkomen. Dit gebeurt meestal met een coloscopie, een inwendig onderzoek waarbij een Maag, - Darm en Leverarts met een camera in de darm kijkt.
Personen met een hoger risico op darmkanker proberen we op te sporen. We nodigen ze uit voor een onderzoek om te controleren of er afwijkingen zijn (screening).
Erfelijke of familiaire aanleg?
Als dikkedarmkanker vaak voorkomt bij jonge mensen in een familie, kan dit komen door erfelijkheid.
Bij 15 tot 20 van de 100 mensen met dikkedarmkanker is de oorzaak erfelijk.
Bij de andere 80 tot 85 van de 100 mensen is het niet erfelijk.
Als dikkedarmkanker erfelijk is, kunnen familieleden beter gecontroleerd worden. Er wordt dan gekeken of er poliepen zijn. Poliepen kunnen later kanker worden.
Er bestaan testen om te zien of iemand meer kans heeft op dikkedarmkanker door erfelijkheid. Dit onderzoek doet een klinisch geneticus (specialist in erfelijke ziekten). Niet alle vormen van erfelijke dikkedarmkanker kunnen getest worden. Soms komt kanker in een familie voor door een zelfde leefstijl. Dan is het niet erfelijk, maar noemen we het 'familiair'.
Verwijsproject coloscopie
Er is een speciaal project: het Verwijsproject coloscopie. Dit helpt huisartsen om mensen zonder darmklachten te onderzoeken als ze wel een familielid met dikkedarmkanker hebben.
Dit geldt voor:
mensen vanaf 45 jaar
mensen met een familielid die voor het 50e jaar kanker kreeg.
Eerste stap
De eerste stap is een gesprek met een MDL-verpleegkundige (Maag-Darm-Lever).
Zij stelt vragen over uw gezondheid en ziektegeschiedenis.
Daarna bespreekt u samen de familiestamboom. Het is belangrijk te weten welke ziektes in uw familie voorkomen, vooral bij mensen jonger dan 50 jaar.
U krijgt een formulier om de stamboom in te vullen (zie bijlage 1). Probeer te achterhalen welke ernstige ziekten er in uw familie zijn, zoals kanker. Let vooral op familieleden die voor hun 50e ziek werden. Soms is het lastig informatie te vinden, vooral van oudere generaties. Vraag dan hulp aan uw familie. Hoe zekerder de informatie, hoe beter.
Belangrijke opmerkingen
Leverkanker is vaak kanker die uitgezaaid is naar de lever.
Maagdarmkanker bestaat niet. Het is óf maagkanker óf dikkedarmkanker.
Twijfelt u over een ziekte? Zet deze dan niet in de stamboom.
Het formulier spreekt redelijk voor zich (zie bijlage 1):
In het midden staan uw ouders.
Daarnaast hun broers en zussen.
De regel erboven is voor de grootouders van vaders en moeders zijde.
De onderste regels zijn voor uw eigen broers en zussen.
Bij alle personen vult u in:
Welke ziekte
Op welke leeftijd vastgesteld
Overleden? Zo ja, op welke leeftijd
Waaraan overleden
Belangrijkste ziekten om te noteren zijn de kwaadaardige ziekten zoals:
Dikkedarmkanker
Baarmoederkanker (niet baarmoederhalskanker)
Maagkanker of dunne darmkanker
Hersentumoren
Kanker van de urinewegen
Kanker van talgklieren (zeldzaam)
Alvleesklierkanker
Ureterkanker
Deze tumoren kunnen ook nog in combinatie voorkomen. Als iemand uit een familie één aandoening heeft, bestaat een verhoogd risico op één van de andere genoemde tumoren. Overigens hoeft dit niet altijd het geval te zijn.